Voorbij Gibraltar

Guanches
Arno leest voor:

Op een hele heldere dag is de Teide op Tenerife te zien vanaf de kust van Marokko op 300 kilometer afstand. Wij zien het eiland pas als we vlak bij zijn. Het is geheel gehuld in wolken en het is de derde dag van onze overtocht met de veerboot. Door het ontbreken van een veerverbinding vanaf Marokko maken we een omweg via Andalusiƫ. In een gestage cadans en met een stevige deining overbruggen we de 1300 kilometer vanaf de havenstad Cadiz naar Santa Cruz in 50 uur. Tenerife en de andere Canarische eilanden zijn omgeven door het diepe water van de Atlantische Oceaan. Door een sterke zuidwaartse zeestroming zijn de eilanden met primitieve boten moeilijk te bereiken. Archeologen dateren de eerste menselijke sporen op de eilanden op ruim 3000 jaar oud. Men heeft echter geen idee hoe deze mensen de overtocht hebben gemaakt. De Romein Plinius de oudere is de eerste schrijver die 2000 jaar geleden als eerste melding maakte van bezoeken aan deze archipel.

De bewoners van Tenerife spreken een Spaans dialect dat in mijn oren klinkt als de taal van Latijns Amerika. Het ritme en de klankkleur wijken af van het geratel en de felle klanken van het Castiliaans dat de meeste Spanjaarden spreken. In 1496 werd het eiland door Spanje veroverd. De oorspronkelijke bevolking werd overspoeld door kolonisten uit Spanje, vooral uit Andalusiƫ. Dit is de tijd van Columbus en de ontdekking en kolonisatie van Amerika. Ook daar verbreidde de Spaanse taal zich in alle richtingen. In het moederland onderging de taal, vooral in de zeventiende eeuw, grote klankverschuivingen die we nu horen in het Castiliaans. De huidige uitspraak op de Canarische eilanden en in Latijns Amerika staat dichter bij de taal uit 1492 en lijkt daardoor meer op elkaar dan op het Castiliaans. De taal van de inheemse bevolking, de Guanches, is door de kolonisatie vrijwel weggevaagd, met uitzondering van enkele toponiemen.

Er is heel weinig bekend over het volk en de cultuur van de Guanches. Er zijn enkele schriftelijke bronnen uit de zestiende en zeventiende eeuw. De Spaanse kolonisten domineerden het eiland onmiddellijk en de inheemse cultuur ging ten onder. Er is lang gespeculeerd van welk volk op het vasteland de Guanches afstammen. Recent onderzoek levert het bewijs dat het DNA van de huidige bevolking veel overeenkomst heeft met die van de huidige bewoners van noordwest Afrika, maar dan vooral in de vrouwelijke lijn. De Guanches stammen dus waarschijnlijk af van de Berbers uit noordwest Afrika. Aanvullend bewijs is de overeenkomst van overgeleverde Guanche woorden met het idioom van de Tamazight Berbers.

Na de komst van de Spanjaarden mengden de bevolkingsgroepen zich snel door nakomelingen van Spaanse mannen en Guanche vrouwen. Dan mag je raden naar het lot van de Guanche mannen. Velen werden vermoord of tot slaaf gemaakt.